Abecadło polskiej sztuki awangardowej

Po raz kolejny w Desie Unicum licytowana będzie wyjątkowa kolekcja dzieł sztuki. Tym razem prawdziwa gratka dla miłośników sztuki nowoczesnej. Licytowane będą prace z bogatej poznańskiej kolekcji Cezarego Pieczyńskiego. Obiekty z tego niezwykłego, budowanego przez wiele lat zbioru, stanowią pierwszą część katalogu XXIV Aukcji Sztuki Współczesnej. Katalog 58 starannie dobranych dzieł stanowić może niemal podręcznik historii sztuki awangardowej i neoawangardowej w Polsce. 

W ofercie zwracają uwagę obiekty wyjątkowe i rzadkie, na które kolekcjoner ?polował? latami. Przykładem takiej pracy może być okazała i wykończona akwarela Marii Jaremy (cena wywoławcza 18 000 zł, estymacja 25 000 ? 35 000) prezentująca dynamiczną i na pozór chaotyczną, a przy tym surrealistycznie intrygującą scenę z życia codziennego. Analogiczne prace artystki znajdują się w Muzeum Narodowym w Krakowie. Innym przykładem surrealistycznej w nastroju pracy członka Grupy Krakowskiej, jest subtelna, pastelowa abstrakcja Jonasza Sterna z 1955 roku (cena wywoławcza 50 000 zł, estymacja 70 000 ? 90 000).

Grupa Krakowska reaktywowana została w 1957, jako kontynuacja swojej przedwojennej poprzedniczki (1933-37). Warto pamiętać, że zarówno Maria Jarema jak i Jonasz Stern byli członkami zarówno przedwojennego jak i powojennego wcielenia tego stowarzyszenia. O artystycznych patronach Grupy Krakowskiej Stern pisał po latach: ?Byliśmy zahipnotyzowani ich malarstwem – poetyką Chagalla, dramatycznością Picassa, porządkiem Légera, ostrością polityczną Grosza, charakterem i formą nowoczesnego teatru Piscatora. Jeśli chodzi o polskich artystów, szczególnie zainteresowały nas idee Szczuki, teoria widzenia Strzemińskiego, koncepcje architektoniczne Syrkusów, malarstwo Stażewskiego. Często bywał w Krakowie Leon Chwistek (…). Nasza praca artystyczna rozwinęła się w klimacie idei tych artystów, często bardzo różniących się od siebie, ale torujących drogę nowej wizji świata i związanych z postępowym ruchem społecznym.? Grupa nigdy nie sformułowała jednolitego programu artystycznego, a w twórczości jej członków rozpoznać można różne źródła inspiracji – od ekspresjonizmu, po kubizm i surrealizm. Wspólnym mianownikiem były natomiast lewicowe przekonania działających w grupie artystów. Rzadkim obiektem obecnym w ofercie jest praca przedwojennego członka Grupy, Henryka Wicińskiego, brązowa płaskorzeźba zatytułowana ?Akty wiązane? powstała w latach 1936-37 (cena wywoławcza 9 000 zł, estymacja 15 000 ? 30 000). Warto zwrócić uwagę także na metaforyczno-abstrakcyjne obrazy członków powojennej Grupy: Teresy Rudowicz, Mariana Warzechy, Adama Marczyńskiego a także rysunkiTadeusza Brzozowskiego i Tadeusza Kantora. Również powojenna Grupa, której główną siedzibą była krakowska galeria Krzysztofory, a głównym teoretykiem zmarły we wrześniu tego roku prof. Mieczysław Porębski, nie była jednorodna stylistycznie. Miał w niej swoje niezwykle ważne miejsce również Jerzy Nowosielski, w którego sztuce łączy się mistyczna tradycja malarstwa inkonowego ze sztuką nowoczesną, zarówno abstrakcyjną jak i figuratywną. Okładkę katalogu zdobi intensywny w wyrazie olej?Głowa? tego artysty z 1962 r. (cena wywoławcza 68 000 zł, estymacja 80 000 ? 100 000). Obraz eksponowany był na wielkiej monograficznej wystawie artysty w warszawskiej Zachęcie w 2003 roku.

Innym ważnym środowiskiem, w którym powstawała powojenna sztuka awangardowa w Polsce było środowisko galerii Krzywe Koło w Warszawie. Spiritus movens tego miejsca był Marian Bogusz, którego dwie prace podziwiać możemy w ofercie. Ze środowiskiem tym związany był także jeden z najwybitniejszych twórców powojennej fotografii awangardowej, Zbigniew Dłubak. Niewielu pamięta, że twórca ten był także malarzem. Wczesny obraz olejny Zbigniewa Dłubaka z 1959 będący pierwszą pracą z cyklu ?Amonity? (cena wywoławcza 24 000 zł, estymacja 35 000 ? 45 000) jest niewątpliwie prawdziwym rarytasem kolekcjonerskim. Obraz prezentowany był na monograficznej wystawie artysty w Muzeum Narodowym we Wrocławiu w 1981 i reprodukowany jest w katalogu tej wystawy.

Po 1966 roku rolę najważniejszego ośrodka sztuki neoawangardowej w Polsce przejęła warszawska galeria Foksal. Tworzona była wówczas przez artystów: Zbigniewa Gostomskiego, Tadeusza Kantora, Edwarda Krasińskiego, Romana Owidzkiego, Henryka Stażewskiego oraz krytyków sztuki: Wiesława Borowskiego, Ankę Ptaszkowską i Mariusza Tchorka. Doskonałym przykładem dzieł związanych z tym środowiskiem są dwie prace Henryka Stażewskiego z lat 70. XX w. Wyjątkowy w minimalistycznej precyzji wyrazu jest tu ?Relief nr 1? z 1979 roku (cena wywoławcza 35 000 zł, estymacja 55 000 ? 65 000). W 1968 nasiliła się tendencja do poddawania dzieła sztuki obiektywnym prawom nauki. Podstawowym modułem w pracach Stażewskiego z tego okresu stał się kolorowy kwadrat, który artysta multiplikował, różnicując nieznacznie jego barwę, by uzyskać zwielokrotnienie wymiarów i intensyfikację efektów chromatycznych. Kompozycje te miały przybliżyć metafizyczną ideę kwadratu. Niezwykłe efekty przestrzenne osiągnął także Roman Owidzki w reliefowej ?Kompozycji? z 1970 roku (cena wywoławcza 25 000 zł, estymacja 35 000 ? 45 000). To niezmiernie ważna postać dla warszawskiego środowiska artystycznego i warszawskiej ASP. Od 1956 prowadził on tam ?Pracownię Brył i Płaszczyzn?, która później nazywała się pracownią ?Działań i Struktur Wizualnych?.

Warto zwrócić uwagę również na dzieła powstałe w innych ośrodkach sztuki nowoczesnej w Polsce. Interesującą Szkołę Sopocką reprezentuje praca Kazimierza Ostrowskiego. Ze środowiskiem tym związana była także Teresa Pągowska, która w latach 1950-64 była pedagogiem w gdańskiej PWSSP. W drugiej połowie lat 50. artystka kładła nacisk na ekspresyjne wartości barwy. Tendencja ta znalazła rozwinięcie w kompozycjach z lat 60., powstałych w dużej mierze pod wpływem Piotra Potworowskiego, z którym zawarła znajomość i współpracowała w latach pracy w gdańskiej PWSSP. W przeciwieństwie do Potworowskiego, którego domeną był pejzaż, a z czasem wyrosłe z niego malarstwo abstrakcyjne, Pągowska skupiła się na postaci ludzkiej. Właśnie w latach 60. jej malarstwo zdominował motyw silnie zdeformowanej, traktowanej skrótowo, ludzkiej (głównie kobiecej) figury, ukazywanej często w nieoczekiwanych, dynamicznych układach. Leżącą, na wpół-abstrakcyjną postać ludzką odnajdujemy w kompozycji ?Obraz czarny z aktem? z 1962 roku (cena wywoławcza 50 000 zł, estymacja 65 000 ? 85 000).

Wiele dowiedzieć można się o historii sztuki polskiej po 1945 roku oglądając wystawę obiektów aukcyjnych otwartą od 27 września w galerii Desy Unicum na Marszałkowskiej. Wśród prac przeznaczonych na licytację znalazły się również, chronologicznie otwierające katalog awangardowe prace z początku XX w. i dwudziestolecia międzywojennego. Wśród nich podziwiać można odlewy rzeźb Bolesława Biegasa i Zbigniewa Pronaszki, pastel z ?Firmy Portretowej? Witkacego czy wczesny kubizujący rysunek Henryka Epsteina.

XXIV Aukcja Sztuki Współczesnej odbędzie się 3 października o godz. 19 w domu aukcyjnym DESA Unicum, Warszawa, ul. Marszałkowska 34-50. Obiekty można oglądać na wystawie aukcyjnej, w dniach od 27 września do 3 października 2012 r., od poniedziałku do piątku 11-19 oraz w sobotę 11-16.